İl ve İlçe İnsan Hakları Kurullarının Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar
Amaç
Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı; toplumda ve kamu görevlilerinde insan hakları bilincini geliştirmek,insan haklarını korumak, ihlal iddialarını incelemek ve araştırmak, insan hak ve özgürlüklerinin kullanılmasının önündeki engeller ile hak ihlallerine yol açan sosyal, siyasi, hukuki ve idari nedenleri incelemek, araştırmak ve bunların çözümüne ilişkin önerilerde bulunmak üzere, illerde “İl İnsan Hakları Kurulu” ile ilçelerde “İlçe İnsan Hakları Kurulu”nun kuruluş, görev ve çalışma esaslarını belirlemektir.
Kapsam
Madde 2- Bu Yönetmelik il ve ilçe İnsan Hakları Kurullarının kuruluş, görev ve çalışma esaslarına ilişkin iş ve işlemleri kapsar.
Hukuki Dayanak
Madde 3- Bu Yönetmelik 3056 sayılı Başbakanlık Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun ek 6’ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4- Bu Yönetmelikte;
a) Bakanlık :Başbakanın görevlendireceği insan haklarından sorumlu Başbakan Yardımcılığını veya Devlet Bakanlığını,
b) Bakan :Başbakan tarafından görevlendirilen insan haklarından sorumlu Başbakan Yardımcısını veya Devlet Bakanını,
c) Başkanlık :Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlılığını,
d) İl Kurulu :İl İnsan Hakları Kurulunu,
e) İl Masası :İl İnsan Hakları Danışma ve Başvuru Masasını,
f) Sivil Toplum Kuruluşu :Çalışmaları gönüllülük esasına dayalı, tüzüklerinde ve çalışma programlarında insan hakları konularına yer verilen dernek, vakıf gibi tüzel kişiliğe sahip kuruluşları,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
İl ve İlçe İnsan Hakları Kurullarının Kuruluşu
İl Kurulu
Madde 5- Bu Yönetmelikte belirtilen görevleri yerine getirmek üzere İl Kurulu, vali veya valinin görevlendireceği bir vali yardımcısının başkanlığında;
a) Büyükşehir statüsü bulunan illerde Büyükşehir belediye başkanı veya başkan yardımcısı, diğer illerde il belediye başkanı veya başkan yardımcısı,
b) İl Genel Meclisinin kendi üyeleri arasından seçeceği bir temsilci,
c) Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan siyasi partilerin il başkanları veya görevlendirecekleri bir temsilci,
d) Üniversite rektörleri veya bu konuda görevlendirecekleri bir öğretim üyesi ya da elemanı,
e) Valilik tarafından belirlenecek kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan bir avukat veya hukuk fakültesi mezunu bir kamu görevlisi,
f) Baro temsilcisi
g) Tabip odasından bir temsilci,
h) Ticaret ve Sanayi odasından valilik tarafından belirlenecek bir temsilci,
i) Valilik tarafından belirlenecek diğer meslek odaları veya sendikalardan bir temsilci,
j) Mahalli televizyon, gazete, radyo gibi kurumlardan başvuranlar arasından valilik tarafından belirlenecek bir temsilci,
k) Muhtarlar Derneği başkanı, yoksa mahalle muhtarlarından başvuranlar arasından valilik tarafından seçilecek bir temsilci,
l) Okul-aile birliklerinden başvuranlar arasından valilik tarafından belirlenecek bir temsilci,
m) Sivil Toplum Kuruluşlarından başvuranlar arasından valilik tarafından belirlenecek en az üç temsilciden
oluşur.
Kurul Başkanı gerekli gördüğü durumlarda ilgili kamu veya özel kuruluş temsilcilerini veya kişileri de toplantıya çağırabilir.
İlçe Kurulu
Madde 6- Bu Yönetmelikte belirtilen görevleri yerine getirmek üzere İl Kurulu, vali veya valinin görevlendireceği bir vali yardımcısının başkanlığında;
a) İlçe belediye başkanı veya başkan yardımcısı,
b) İl Genel Meclisinin ilçeden seçilen üyeleri arasından seçeceği bir temsilci,
c) Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan siyasi partilerin ilçe başkanları veya görevlendirecekleri bir temsilci,
d) Fakülte veya yüksekokulun bu konuda görevlendirecekleri bir öğretim üyesi ya da elemanı,
e) Kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan bir avukat veya hukuk fakültesi mezunu bir kamu görevlisi,
f) İlçede görev yapan avukatlardan başvuranlar arasından kaymakamlık tarafından belirlenecek bir temsilci,
g) İlçede görev yapan doktorlardan başvuranlar arasından kaymakamlık tarafından belirlenecek bir temsilci,
h) Kaymakamlık tarafından belirlenecek meslek odalarından veya sendikalardan bir temsilci,
i) Mahalli televizyon, gazete, radyo gibi kurumlardan başvuranlar arasından kaymakamlık tarafından belirlenecek bir temsilci,
j) Muhtarlar Derneği başkanı, yoksa mahalle muhtarlarından başvuranlar arasından kaymakamlık tarafından belirlenecek bir temsilci,
k) Okul-aile birliklerinden başvuranlar arasından kaymakamlık tarafından belirlenecek bir temsilci,
l) Sivil Toplum Kuruluşlarından başvuranlar arasından kaymakamlık tarafından belirlenecek en az iki temsilciden
oluşur.
Kurul Başkanı gerekli gördüğü durumlarda ilgili kamu veya özel kuruluş temsilcilerini veya kişileri de toplantıya çağırabilir.
Danışma ve başvuru masaları
Madde 7- İllerde valilik yazı işleri müdürlüğünde, ilçelerde kaymakamlık yazı işleri müdürlüğünde herkesin kolayca ulaşabileceği bir danışma ve başvuru masası oluşturulur. Masaya gelen başvurularla ilgilenmek üzere illerde vali, ilçelerde kaymakam tarafından sürekli bir memur görevlendirilir. Masa görevlisinin hukuk formasyonuna sahip olması veya halkla ilişkiler konusunda uzman olması göz önünde bulundurulur.
Komisyonlar
Madde 8- En az üç üyeden oluşmak üzere, İl ve İlçe Kurulları bünyesinde;
a) Halkla ilişkiler ve iletişim faaliyetleri,
b) İnsan hakları eğitimi ve insan hakları bilincini geliştirme,
c) İnsan hakları ihlallerini araştırma, inceleme ve değerlendirme,
konularında birer komisyon kurulur.
Gerekli görülen hallerde diğer konularda da komisyon oluşturulabilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İl ve İlçe İnsan Hakları Kurullarının Görevleri
Genel Görevler
Madde 9- İl ve İlçe Kurulları;
a) İllerde Bakanlık, Başkanlık, Valilik, İl Masası, İl Kurul üyeleri ve İlçe Kurulları tarafından İl Kurulunun gündemine getirilen; ilçelerde de Bakanlık, Başkanlık, Valilik, İl Kurulu, Kaymakamlık,İlçe Masası ve İlçe Kurulu gündemine getirilen konuları değerlendirmek,
b) İnsan hakları ihlal iddialarını incelemek ve araştırmak,
c) İnsan haklarının korunması ve insan hak ve özgürlüklerinin kullanılmasının önündeki engeller ile hak ihlallerine yol açan sosyal, siyasi, hukuki ve idari nedenleri incelemek, araştırmak ve bunların çözümüne ilişkin önerilerde bulunmak,
d) Her türlü ayrımcılığın önlenmesi için gerekli çalışmaları yapmak,
e) İdarenin uygulamalarında vatandaşlara hoşgörü ve nezaketle yaklaşılmasını sağlamak amacıyla gerekli çalışmaları yapmak,
f) Ayda bir tüm çalışmaları özet olarak, ilçelerde İl Kuruluna, İllerde Başkanlığa bildirmek
ile görevlidir.
Halkla İlişkiler ve İletişim
Madde 10- İl ve İlçe Kurulları;
a) İnsan haklarına ilişkin ihbar, dilek, talep ve şikayeti olan kişilerin, insan hakları kurullarına başvurularını kolaylaştırmak için, bütün kamu kurum ve kuruluşları ile şehrin önemli noktalarına “İnsan Hakları Başvuru Kutuları” koymak ve bu kutuların valilik ve kaymakamlık tarafından görevlendirilen personel marifetiyle mümkün olan en kısa sürede açılmasını ve içindekilerin bir tutanakla masa başkanlığına teslim edilmesini sağlamak,
b) Telefon, elektronik postayla ihbar imkanını sağlayacak tedbirleri almak, bu amaçla herkesin danışma ve başvuru masalarına ulaşabileceği telefon ve elektronik mektup adreslerini yazılı ve görsel basın aracılığıyla halka duyurmak,
c) Kurulların çalışmalarıyla ilgili olarak halkı bilgilendirmek, bu amaçla yazılı ve görsel basın kuruluşlarıyla işbirliği yapmak ve Internet imkanından yararlanmak,
d) Kurulların görev ve çalışmalarında sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliğini geliştirmek,
e) Sivil toplum kuruluşlarının insan hakları konularında çalışmalar yapmalarını teşvik etmek ve desteklemek,
ile görevlidir.
Bilgilendirme, Bilinçlendirme ve Eğitim
Madde 11- İl ve İlçe Kurulları;
a) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi v Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında yer alan insan hakları konularında her türlü çalışmayı yaparak, kurul üyeleri, uygulayıcılar ve vatandaşların bilinçlendirilmesini sağlamak amacıyla etkinlikler düzenlemek,
b) Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi metni ve insan hakları konusunda taraf olduğumuz uluslararası sözleşmeleri kurul üyelerine, kamu kurum ve kuruluşlarına ve vatandaşlara dağıtmak,
c) İnsan hakları ile ilgili kitap, broşür ve mevzuat metinlerini temin ederek kurul üyelerine, ilgili kamu urum ve kuruluşlarına ve vatandaşlara dağıtmak,
d) İnsan hakları konusunda levha, afiş, broşür ve panolar hazırlanarak veya temin edilerek halkın görebileceği yerlere asmak,
e) İnsan hakları bilincinin yaygınlaştırılması amacıyla, köy ve mahalle muhtarlıklarıyla diyoloğu geliştirmek,
f) İnsan hakları konusunda panel, konferans, seminer, konser, tiyatro, slayt ve film gösterisi gibi etkinlikler düzenlemek,
g) Yerel radyo ve televizyon kanallarında uzmanların katılımıyla insan hakları konusunda programlar düzenleyerek aydınlatıcı bilgiler verilmesini sağlamak.
İnsan Hakları Kurulları Çalışma Usul ve Esasları ile Faaliyetlerine İlişkin Yönerge
Amaç
Madde 1- Bu Yönergenin amacı, 2 Kasım 2000 tarih ve 24218 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İnsan Haklan Kurallarının Görev, Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik'e göre, insan haklarının korunmasını sağlamak, ihlal iddiaları hakkında gerekli inceleme ve araştırmaları yapmak ve bunların sonuçlarını yetkili mercilere bildirmek; insan hakları ile ilgili olarak toplumu bilgilendirmek, uygulayıcıları ve Kamu görevlilerini eğitmek, bu konuda Başbakan tarafından görevlendirilen Devlet Bakanının verdiği görevleri yerine getirmek için oluşturulan İl ve İlçe insan Hakları Kurullarının çalışma usul ve esasları ile
faaliyetlerini belirlemektir.
Hukuki Dayanak
Madde 2- Bu Yönerge, 3046 sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında Kanun'un 37. maddesi hükmü uyarınca hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 3- Bu Yönergede geçen;a) Devlet Bakanlığı : İnsan Haklarından sorumlu Devlet Bakanlığını,
b) Başkanlık : Başbakanlık insan Hakları Başkanlığını,
c) Başkan : İnsan Hakları İl ve İlçe Kurul Başkanını,
d) İl Kurulu : İnsan Hakları İl Kurulunu,
e) İl Masası : İnsan Hakları İl Danışma Masasını,
f) İlçe Kurulu : İnsan Hakları İlçe Kurulunu,
g) İlçe Masası : İnsan Hakları İlçe Danışma Masasını,
ifade eder.
Halkla İlişkiler ve İletişim Faaliyetleri
Madde 4- Kurullar halkla ilişkileri ve iletişimi geliştirmek amacıyla;
a) İnsan Hakları İl ve ilçe Danışma Masalarının kurulması,
b) İnsan haklarına ilişkin ihbar, dilek, talep ve şikayeti olan kişilerin, İnsan Hakları Kurullarına başvurularını kolaylaştırmak için, bütün kamu kurum ve kuruluşları ile şehrin önemli noktalarına insan hakları kutuları konulması, bu kutuların Kurul tarafından görevlendirilen personel marifetiyle periyodik olarak açılıp, içindekilerin bir tutanakla Masa Başkanlığına teslim edilmesi,
c) Telefon ve elektronik postayla başvuru imkanım sağlayacak tedbirlerin alınması
d) Kurulların çalışmalarıyla ilgili olarak halkın bilgilendirilmesi, bu amaçla yazılı görsel basın kuruluşlarıyla işbirliği yapılması ve İnternet imkanından yararlanılması,
e) Kurulların görev ve çalışmalarında sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliğinin geliştirilmesi,
f) Sivil toplum kuruluşlarının insan hakları konularında çalışmalar yapmalarının teşvik edilmesi ve desteklenmesi,
gibi faaliyetleri gerçekleştirir.
Bilgilendirme, Bilinçlendirme ve Eğitim Faaliyetleri
Madde 5- Kurullar bilgilendirme, bilinçlendirme ve eğitim amacıyla;
a) İnsan hakları ile ilgili kitap, broşür ve mevzuat metinlerinin temin edilerek Kurul üyelerine dağıtılması,
b) BM insan Hakları Evrensel Beyannamesi ve insan hakları konusunda taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerin kamu kurum ve kuruluşlarına dağıtılması,
c) İnsan hakları konusunda, levha, afiş, broşür, pano ve pankartların hazırlanarak veya temin edilerek halkın görebileceği yerlere asılması,
d) İnsan hakları bilincinin yaygınlaştırılması amacıyla, köy ve mahalle muhtarlıklarıyla diyalogun geliştirilmesi,
e) İnsan hakları konusunda panel, konferans, seminer, slaytlı gösteri, tiyatro, film gösterisi gibi etkinliklerin düzenlenmesi,
f) Yerel radyo ve televizyon kanallarında uzmanların katılımıyla insan hakları konusunda programlar düzenlenerek aydınlatıcı bilgiler verilmesi,
g) İlk ve orta dereceli okullarda "insan hakları öğrenci kolu veya temsilciliği" kurulmasının ve insan haklarına saygı bilincini yerleştirmek için etkinlikler düzenlenmesinin teşvik edilmesi,
h) İlgili kamu ve sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği yapılarak,insan hakları açısından trafik kurallarına uymanın önemi konusunda bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yapılması,
i) Kütüphanelere insan hakları konulu kitap, dergi ve broşür gibi kaynakların temin edilip kullanıma sunulması,
gibi faaliyetleri gerçekleştirir.
Araştırma, inceleme ve İzleme Faaliyetleri
Madde 6- Kurullar, araştırma, inceleme ve izleme faaliyetleri olarak;
a) İnsan haklarıyla ilgili çeşitli konularda Üniversitelerle de işbirliği yapılarak araştırma yapılması, yaptırılması ve rapor hazırlanması,
b) İntihar olayları, hasta, kadın ve çocuk hakları ile ilgili araştırmalar yapılması ve çözümler üretilmesi,
c) İnsan hakları ihlaline neden olan trafik sorunları ile ilgili araştırmalar yapılması ve çözümler üretilmesi,
d) İlköğretim çağına geldiği halde çeşitli sebeplerle okula gidemeyen çocuklar (özellikle okula gönderilmeyen kız çocukları) ve orta öğrenim öğrenci yurtlarının durumuyla ilgili araştırmalar yapılması,
e) Kimsesiz ve yardıma muhtaç yaşlıların tespiti, izlenmesi ve sorunlarının çözülmesi amacıyla çalışmalar yapılması,
f) Sokak çocuklarının sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalar yapılması,
g) Dilenciliğin önlenmesine yönelik araştırmalar ve çalışmalar yapılması,
h) Çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik araştırmalar ve çalışmalar yapılması,
i) İnsan hakları uygulamalarım yerinde görmek amacıyla karakolların gezilip, ziyaret edilmesi,
j) İnsan hakları uygulamalarının teşvik edilmesi amacıyla örnek karakolların ve örnek görevlilerin tespit edilerek ödüllendirilmesi,
k)Karakol ve nezarethane denetleme formlarının İl Kurulu tarafından incelenmesi ve varsa aksaklıkların giderilmesi hususunda ilgililere tavsiyelerde bulunulması ve yardımcı olunması,
l) Sanık ve şüphelilerin kaldığı nezarethanelerin iyileştirilmesi ve ilgili Yönetmeliklere uygun hale getirilmesi hususunda tavsiyelerde bulunulması,
gibi faaliyetlerde bulunur.
10 Aralık Dünya insan Hakları Günü Etkinlikleri
Madde 7- Kurullar 10 Aralık Dünya İnsan Hakları Gününün kutlanması amacıyla
a) 10 Aralık Dünya insan Hakları Gününün önemine uygun biçimde kutlanması için gereğinde özel bir komisyon kurulması ve komisyonun hazırladığı programın uygulanması
b) Üniversite, Baro ve Tabipler Odası gibi kuruluşlarla günün kutlanması amacıyla işbirliğine gidilmesi, bu kuruluşların faaliyetlerinin desteklenmesi,
c) Günün anlam ve önemini vurgulayan afiş veya pankartlar hazırlanarak veya temin edilerek halkın görebileceği yerlere asılması,
d) Okullarda şiir, kompozisyon ve resim yarışmaları yapılması ve bu eserlerin sergilenmesi,
e) Seminer, brifing, panel ve konferans düzenlenmesi,
f) Okul gazeteleri ve panolara insan hakları konulu yazılar asılmasının teşvik edilmesi
g) Yerel televizyon ve radyolarda insan hakları konulu programlar yapılmasının teşvik edilmesi,
h) Etkinliklere halkın ilgisini ve katılımını sağlayacak tedbirlerin alınması,
gibi çalışmalar yapar.
Diğer Görevler
Madde 8- Kurullar insan haklarını ilgilendiren;
a) Kamu görevlilerinin insan haklarına uygun, sağlıklı ve verimli görev yapmasını sağlamak amacıyla çalışmalar yapılması,
b) Başka illerden gelen geçici tarım iççilerinin sağlık ve eğitim gibi değişik sorunlarının giderilmesine yönelik çeşitli çalışmaların yapılması,
c) Çocukların insan hakları bilincim geliştirmek amacıyla, okul öğrencilerinden seçilen temsilcilerden oluşan "İnsan Hakları Çocuk Meclisi" oluşturulmasının teşvik edilmesi,
d) Çocukların ve gençlerin madde bağımlısı olmalarının önlenmesi amacıyla gerekli
çalışmaların yapılması,
e) Sığınma evleri ve aşevleri açılmasının teşvik edilmesi,
f) Çevrenin önemi, çevre ve gürültü kirliliğinin önlenmesi konularında çalışmalar yapılması,
e) Kamu kurum ve kuruluşlarında vatandaşların iş ve işlemlerinin hızlandırılması konusunda çalışmalar yapılması,
h) Özürlü vatandaşların yaşamlarını kolaylaştırıcı tedbirlerin alınması, gibi konularda faaliyetlerde bulunur.
Danışma Masaları
Madde 9- Danışma Masaları aşağıdaki usul ve esaslara uyarlar:
a) Danışma Masaları, Başkanın önerisiyle Kurulda belirlenecek üç kişiden oluşur.
b) Masa Başkanı Kurul üyelerinden seçilir
c) Masa Başkanının ve sürekli masa görevlisinin belirlenmesi ve masayla ilgili diğer hususlarda alınacak kararlar Kurulda belirlenir,
d) Başvurular, Danışma Masaları aracılığıyla Kurul gündemine getirilir,
e) Masaya gelen tüm başvurular, takibinin yapılması amacıyla dosyalanır, takip defterine kaydedilir; her başvuruya bîr kayıt numarası verildikten sonra en kısa sürede Başkana iletilir,
f) Dilekçeyle yapılan başvurularda, başvuru sahibine alındı belgesi verilir,
g) Danışma Masaları, insan haklarına ilişkin olarak yapılan ihbar, şikayet, talep ve temenni başvurularını Başvuru Düzenleme Formu'na işleyerek Kurul gündemine getirir.
Başvurular
Madde 10-Kurullar, başvurular, başvuru şekilleri ve başvuruların sonuçlandırılmasıyla ilgili olarak aşağıdaki usul ve esaslara uyarlar;
a) Başvurular; dilekçeyle, telefonla, elektronik posta aracılığıyla veya sözlü olarak yapılabilir.
b) Başvuru sırasında konuyla ilgili her türlü bilgi ve belge alınır.
c} Kurulda her başvuru görüşülür ve başvurularla ilgili ne tür işlemler yapılacağına karar verilir.
d)Devlet Bakanlığı ve Başkanlık tarafından iletilen konular ilgili kurulda görüşülerek
sonuçlandırılır ve sonucundan Başkanlığa bilgi verilir.
e) Başvurular, konularına göre ilgili kanunlarda belirtilen zamanaşımı süreleri göz önünde tutularak değerlendirilir.
f) Kurulda alınan kararlar ve yapılan işlemler yazılı olarak başvuru sahibine en kısa sürede bildirilir ve gerekli hallerde bir ayı geçmemek üzere periyodik olarak ara bilgi de verilir
g) Başvuru sahibi, hakları konusunda, özellikle kendisi için açık olan yasal yollar hakkında bilgilendirilir.
Kurulların Çalışma Biçimi
Madde 11- Kurullar aşağıdaki usul ve esaslara göre çalışırlar:
a) Kurullar en az ayda bir kez, acil durumlarda da Başkanın çağrısı üzerine toplanır.
b) Kurullar, üyelerinin salt çoğunluğu ile toplanır ve kararlar oy çokluğu ile alınır; oy çokluğu ile alınan kararlara itirazı olan üyelerin karşı oy gerekçeleri, karar altında özet olarak kaydedilir.
c) Başkan ve üyeler; kendileri, alt ve üst soylarından biri ve eşleri ile ilgili olan konuların görüşüldüğü toplantılara katılamazlar,
d) Yerel koşullar da dikkate alınarak, kurullarda birden fazla sivil toplum kuruluş temsilcisinin üye olarak bulunmasına özen gösterilir.
e) Toplantıya katılmayan üyelerin mazeretleri karar tutanağında belirtilir.
f) Gündem Başkan tarafından hazırlanır ve toplantıdan önce Kurul üyelerine dağıtılır,
g) Kurul, başvuru sahibinin isteği üzerine veya gerekli gördüğü hallerde talep sahibini
dinleyebilir.
h) Başvuru hakkında karar verilmesine imkan vermeyen eksiklikler söz konuşu ise, eksikliklerin tamamlanması için ara karar alınır.
i) Başkan, gerekli durumlarda ilgili kamu, özel kuruluş ve meslek odaları temsilcilerini de toplantılara çağırabilir.
